Sekunda po sekundzie sejsmolodzy odtworzyli przebieg wielkiego wstrząsu, który pod koniec lutego zakołysał środkowym Chile.
Takie trzęsienia zdarzają się średnio raz na 20-30 lat. Wyzwalają gigantyczne ilości energii. Przesuwają kontynenty, przyspieszają prędkość obrotu planety. Wstrząs o mocy 8,8 st. w skali Richtera, który nad ranem 27 lutego dotknął chilijskie wybrzeże, był piątym pod względem wielkości od początku XX w. i zarazem pierwszym tak silnym kataklizmem, który naukowcy mogli dokładnie obserwować dzięki tak wspaniałemu narzędziu do rejestracji trzęsień jak USArray.
Jest to sieć 400 przenośnych sejsmometrów rozmieszczanych na terytorium USA w odstępie 70 km. Tworzą one pas o szerokości kilkuset kilometrów ciągnący się z południa na północ. Co dwa lata urządzenia są przenoszone do kolejnej strefy znajdującej się na wschód od poprzedniej. Pomiary rozpoczęły się w 2006 r., a ich wyniki są przesyłane do bazy danych w University of Washington w Seattle. Do tej właśnie bazy sięgnęli badacze z GeoForschungsZentrum w Poczdamie, aby odtworzyć pierwsze 134 sekundy przebiegu wstrząsu w Chile. Jego hipocentrum, wedle wstępnych ustaleń, znajdowało się ok. 100 km na północ od Concepción - drugiego pod względem wielkości miasta w Chile, i ok. 330 km na południe od stolicy kraju Santiago. Tak było jednak tylko w pierwszej minucie wstrząsu. W następnej epicentrum (podziemne ognisko wstrząsu), a wraz z nim jego hipocentrum na powierzchni rozpoczęło wędrówkę - ustalili Rainer Kind i jego współpracownicy z niemieckiego ośrodka. Około 50. sekundy obszar najsilniejszych drżeń przesunął się ku Concepción, a następnie w 61. sekundzie pomknął na północ. W setnej sekundzie dotarł w pobliże Santiago i portu Valparaiso, aby kilka sekund później powrócić pod Concepción. Raz na sto lat
Co działo się w tym czasie wewnątrz globu? Na głębokości 30-35 km nastąpiło nagłe przesunięcie skał wzdłuż uskoku ciągnącego się pod dnem Pacyfiku w odległości około 100 km od Ameryki Południowej. W tym miejscu dno morskie wsuwa się pod kontynent i zanurza w głąb planety. Tak dzieje się od Panamy na północy po Ziemię Ognistą na południu. Średnio co 100 lat jeden z segmentów tego wielkiego pęknięcia przesuwa się, wywołując wielki wstrząs, którego moc zwykle przekracza 8 st. Jednak - jak to wspaniale pokazali badacze z Poczdamu - skały nie ruszają równocześnie na całej długości osłabionego segmentu, ale padają seriami. Wszystko trwa kilka minut i w tym czasie żywioł może przeskakiwać z miejsca w miejsce, przewalając się niczym potężny sejsmiczny walec przez kolejne miasteczka, albo też wybrać sobie jeden cel, obracając go w ruinę. Przy obecnym stanie wiedzy, nie sposób przewidzieć, co zrobi.
Jednak sejsmolodzy dopiero zaczynają prześwietlać ostatni wstrząs. Dla nich takie potężne przesunięcia w skorupie ziemskiej to wielka gratka. Dzięki nim można m.in. badać budowę ziemskiego jądra wewnętrznego. W Chile już pracuje od początku marca duża grupa badaczy z Europy i USA. Pacyficzne wybrzeże Ameryki Południowej to obszar szczególny - nie ma drugiego miejsca na Ziemi tak często nawiedzanego przez wstrząsy przekraczające 8 st. Obliczono, że przypada na nie jedna trzecia całej energii sejsmicznej uwolnionej przez Ziemię od początku XX w.
Polowanie na wstrząsy
Średnio co 100 lat jeden z kawałków uskoku południowoamerykańskiego daje o sobie boleśnie znać. Dla przykładu Concepción było niszczone w latach: 1562, 1751, 1835 i 1906. Zwykle od tych samych drżeń padało odległe o 400 km zabytkowe Valparaiso, ale czasami żywioł oszczędzał jedno miasto, aby skupić się na destrukcji drugiego.
Podczas gdy jedni badacze będą analizowali trzęsienie z 27 lutego, inni już przenieśli się na północ Chile, aby polować na kolejny megawstrząs. Od zeszłego roku działa tam Integrated Plate Boundary Observatory - sieć 20 doskonale wyposażonych stacji sejsmicznych, które zbudowali Niemcy, a ostatnio przekazali je stronie chilijskiej. Region ten był ostatnio nawiedzany przez wielkie trzęsienia w latach 1868 i 1877. Jedno zniszczyło Aricę, drugie - Iquique. Jeśli natura będzie równie konsekwentna jak do tej pory, żywioł musi wkrótce powrócić. Jest duże prawdopodobieństwo, że będzie silniejszy od lutowego, a kto wie, może nawet potężniejszy od tego, który pół wieku temu - w maju 1960 r. - nawiedził południowe prowincje kraju, potrząsając nimi z mocą 9,5 stopnia.
Był to najsilniejszy zarejestrowany wstrząs na Ziemi. Gdyby zdarzył się w północnym Chile, mógłby mieć negatywne konsekwencje dla światowej gospodarki. Tu bowiem znajdują się największe na planecie złoża miedzi. Powstały one w wyniku tego samego procesu, który odpowiada za trzęsienia, czyli wślizgiwania się dna oceanicznego pod kontynent. Istnieje obawa, że kataklizm unieruchomi na dłużej lub wręcz zniszczy olbrzymie kopalnie, które zaspokajają jedną trzecią światowego zapotrzebowania na ten cenny surowiec.
Źródło: Gazeta Wyborcza
|
Pogoda artykuły 
