|
Jednym z najważniejszych czynników niezbędnych do życia jest zachowanie ciepłoty ciała. Trzy układy naszego organizmu - układ nerwowy, układ hormonalny i układ odpornościowy - tworzą najważniejszy system, zwany siecią neuro-hormonalno-odpornościową. Jest on odpowiedzialny za prawidłowy przebieg procesów przemiany materii (metabolizmu).
Metabolizm tkankowy daje niezbędną do życia energię, dostarcza elementy budulcowe dla napraw i regeneracji tkanek, a także umożliwia obronę organizmu przed zagrożeniami infekcyjnymi. Optymalną temperaturą dla utrzymywania w organizmie człowieka metabolizmu na właściwym poziomie jest temperatura 36,6oC. Taka temperatura jest też niezbędna dla prawidłowej pracy pozostałych układów organizmu, w tym układu krążenia, pokarmowego, oddechowego i wydalniczego. Organizmy stałocieplne z trudem tolerują wahania ciepłoty nawet o kilka stopni, zarówno in plus jak i in minus. Przegrzanie lub wychłodzenie organizmu powoduje szereg zaburzeń w pracy sieci neuro-hormonalno-odpornosciowej.
Hipotermia czyli przechłodzenie organizmu jest dolegliwością, w wyniku której temperatura ciała (u ludzi) spada poniżej bezwzględnego minimum normy fizjologicznej czyli 36°C. Stan taki jest spowodowany zbyt szybkim ochładzaniem organizmu w stosunku do jego zdolności wytwarzania ciepła. Najczęściej jest to spowodowane działaniem zimnego powietrza a zwłaszcza zimnej wody i/lub zahamowaniem procesów przemiany materii. Przechłodzenia i odmrożenia zdarzają się również w temperaturze powyżej 0°C. Czynniki otoczenia sprzyjające hipotermii [edytuj]
Stała temperatura ciała utrzymuje się dzięki termoregulacyjnym zdolnościom organizmu. Woda przewodzi ciepło znacznie lepiej i ochładza organizm 20 razy szybciej niż powietrze. Organizm nie jest w stanie zniwelować tak wielkiej utraty ciepła. W literaturze spotyka się bardzo różne oszacowania czasu przeżycia w zimnej wodzie. W wodzie o temperaturze poniżej 10°C można przeżyć tyle minut, ile wynosi temperatura wody: np. 4 minuty w wodzie o temp. 4°C. Niezwykle istotny jest również ogólny stan organizmu, zmęczenie (np. po przepłynięciu jakiegoś odcinka), głód, niedawno przebyta choroba. Niska temperatura powietrza, szczególnie w połączeniu z silnym wiatrem również przyczyniają się do wychłodzenia organizmu. Wiatr o sile 3 stopni Beauforta daje ten sam efekt, co obniżenie temperatury o 5-10°C, natomiast wiatr o sile ponad 7 stopni Beauforta daje ten sam efekt, co temperatura niższa nawet o 20°C przy bezwietrznej pogodzie. Ponadto na wietrze występuje efekt tzw. "windchill", polegający na przyspieszonym parowaniu powierzchni skóry, co dodatkowo ochładza organizm. W komfortowych warunkach stała temperatura utrzymywana jest w obrębie całego organizmu, w sytuacji krytycznej system termoregulacji ogranicza się do "ochrony" korpusu i głowy, ograniczając dopływ krwi do nadmiernie ochładzanych kończyn.
Środki ostrożności na wodzie
Gdy jacht jest w zagrożeniu np. utonięciem, należy włożyć kombinezon ratowniczy, skafander piankowy, lub kamizelkę ratunkową. Wezwać przez radio pomoc podając pozycję, ilość członków załogi, rannych i opis łodzi oraz użyć wizualnych znaków wzywania pomocy (rakiety, flagi, itp.). Starać się, o ile to możliwie, pozostać w kabinie, a łódkę opuścić dopiero, gdy jest to konieczne. Wtedy należy zabrać ze sobą środki sygnalizacyjne oraz nóż. Wsiadając na tratwę ratunkową należy uważać, by nie wpaść do wody.
W wodzie powinniśmy się trzymać blisko siebie i w pobliżu łodzi - pomaga to w odnajdowaniu członków załogi oraz w utrzymywaniu dobrego samopoczucia. Nie wolno zdejmować butów, ani ubrania - stanowią one pewną warstwę izolacyjną. Trzeba unikać zbędnych ruchów, które powodują cyrkulację zimnej wody, przez co następuje szybsze wychłodzenie. Należy przyjąć pozycję embrionalną - podkurczyć nogi, ręce trzymać blisko tułowia. Odpowiednie ubranie może zwiększyć tolerancję na zimno 2-3 krotnie. Dane o szansach przeżycia w zimnej wodzie jednoznacznie pokazują, że lepiej ubrać się za ciepło. Zawsze trzeba brać pod uwagę nie tylko wygodę, ale też możliwość kąpieli w wodzie i ubierać się pod tym kątem. Dlatego też trzeba założyć kamizelkę ratunkową, która poza tym że pomaga utrzymać się na wodzie zapobiega również utracie ciepła. Należy natomiast unikać używania odzieży bawełnianej, zwłaszcza w pobliżu ciała. Mokra bawełna bardzo szybko wychładza organizm. Warto zainwestować w bieliznę z polipropylenu i polar. Kurtka nie powinna przepuszczać wiatru. A neoprenowa czapka, zakrywająca uszy, zapewnia właściwą temperaturę głowie, która według wszelkich danych, oddaje najwięcej ciepła i jednocześnie najbardziej go potrzebuje. W ostateczności można też używać czepka pływackiego. Nieprzewiewne i w miarę możności nieprzemakalne rękawice zapobiegają stracie energii przez ręce. Nie mogą one jednak w żadnym razie ograniczać sprawności dłoni czy osłabiać chwytu. W podobny sposób wodoszczelne buty lub skarpety z lateksu lub neoprenu chronią stopy. Zawsze trzeba mieć ze sobą suchy worek z ciepłym ubraniem na zmianę. Poza tym podczas złych warunków często należy zmieniać się w pracach na pokładzie, zapobiegać odwodnieniu organizmu, unikać choroby morskiej i cały czas kontrolować temperaturę ciała.
Stadia wychłodzenia
1. Okres obronny, gdy temperatura centrum ciała wynosi 36 - 34°C, skóra jest blada i zimna, występuje "gęsia skórka", wargi są sine, tętno i oddech przyśpieszone. Podstawowym, najwcześniejszym objawem wychłodzenia są dreszcze. Organizm reaguje w ten sposób, gdy nie jest w stanie utrzymać normalnej temperatury ciała i stara się wygenerować więcej ciepła przez ruch. Pierwsze skutki wychłodzenia to stopniowe osłabienie całego ciała. Gdy dreszcze ustają, to sytuacja jest już poważna. Najpierw traci się siły w częściach ciała oddalonych od tułowia, w rękach i nogach. Stopniowo ogólne osłabienie przechodzi w zdrętwienie, któremu mogą towarzyszyć skurcze. W stanie hipotermii wszystkie procesy życiowe ulegają zwolnieniu (np. zmniejsza się zużycie tlenu w procesach biochemicznych, a tym samym maleje zapotrzebowanie na tlen) i następuje obniżenie efektywności mechanizmów obronnych. Zwiększa się też ryzyko zaistnienia wypadku. Intensywność fizycznych symptomów zależy od indywidualnej odporności człowieka więc podane temperatury należy traktować orientacyjnie. Ogólnie, gdy temperatura ciała obniża się to objawy się nasilają.
* Łagodne objawy (34 - 35 stopni Celsjusza)
(osoba wciąż jest w stanie sobie pomóc):
*
o uczucie marznięcia,
o zimne ręce i stopy,
o drżenie mięśni,
o osłabienie ramion i nóg
o zawroty głowy,
o dezorientacja i niepokój,
* Umiarkowane objawy (30 - 34 stopni Celsjusza)
(osoba nie jest w stanie sobie pomóc):
*
o wzmocnione objawy takie jak powyżej, a ponadto:
o ból z zimna,
o brak wrażliwości na bodźce,
o skurcze mięśni,
o utrata poczucia czasu i zachowania energii,
o apatyczne zachowanie i zaburzenia świadomości.
Hipotermia wpływa na zdolność właściwej oceny sytuacji. Łatwo przeoczyć moment, kiedy tracimy orientację i wtedy musimy liczyć na inne osoby, które mogą zauważyć nasze irracjonalne zachowania i spowolnione reakcje. Jeżeli oziębianie postępuje dalej, dezorientacja przechodzi w zobojętnienie, szczególnie niebezpieczne ponieważ ofiara przestaje interesować się własnym losem.
2. Stadium wyczerpania, gdy temperatura centrum ciała wynosi 34 - 27°C, ustaje drżenie z zimna, pojawia się kurczowe drętwienie mięśni oddech staje się wolniejszy i bardziej powierzchowny, występują przerwy w oddychaniu, zwalnia również tętno i pojawiają się zaburzenia rytmu, zanika odczuwanie bólu, następuje apatia, człowiek zapada w sen, poniżej temperatury 30°C następuje utrata przytomności i całe ciało staje się zimne,
* Ostre objawy (28-30 stopni Celsjusza)
(ofiara w średnim lub złym stanie):
*
o zmniejszenie drżenia lub jego ustanie,
o wzrastająca sztywność mięśni,
o postępująca utrata świadomości,
o poszkodowany przypomina pijanego; bełkot, niezborność ruchowa, może nie pozwolić sobie pomóc,
* Krytyczne objawy (poniżej 28 stopni Celsjusza):
o utrata świadomości,
o stan ogólny przypominający śmierć,
o nikłe lub niewyczuwalne oddychanie,
o puls wolny i słaby lub niewyczuwalny,
o brak reakcji źrenic na światło, spowodowany niedotlenieniem mózgu,
o zimna skóra, przyjmująca sino-zielony kolor.
3. Letarg - przy obniżeniu temperatury o ok. 10°C w stosunku do temperatury normalnej dochodzi do głębokiej utraty przytomności. Gdy temperatura ciała spadnie poniżej 25°C, istnieje duże ryzyko zgonu w następstwie zbyt niskiej temperatury mózgu i serca. Kurczowe zdrętwienie mięśni ustępuje wiotkiemu porażeniu, brak przytomności, sztywne źrenice, brak ruchów oddechowych, tętno niewyczuwalne, jeżeli najpóźniej w tym okresie nie przystąpi się do reanimacji, następuje zgon.
Odmrożenie miejscowe
Jest to miejsce uszkodzenie tkanek na skutek działania zimna. Może wystąpić nawet przy dodatnich temperaturach. Najbardziej narażone są wystające części ciała ( palce rąk, nóg, broda, nos, uszy). Mechanizm odmrożenia polega na skurczu naczyń krwionośnych pod wpływem zimna. Prowadzi to do zwolnienia przepływu krwi. Przyczyny to: niska temperatura, obcisłe ubranie, wilgoć np. mokre buty.
Objawy:
* skóra początkowo czerwona potem sinoniebieska, marmurkowa, a w końcu biała,
* w ciepłym pomieszczeniu lekkie odmrożenie powoduje silny ból, a ciężkie jest bezbolesne.
Odmrożenie można podzielić na stopnie podobnie jak oparzenie. Najniebezpieczniejsze powikłanie po odmrożeniu to nieodwracalne obumarcie części ciała lub zakażenie.
Jak postępować?
1. Należy rozluźnić obcisłą odzież i rozsznurować buty. Ucisk ogranicza ukrwienie.
2. Odmrożone dłonie można wsunąć pod pachy.
3. Poszkodowany może sam próbować delikatnie poruszać odmrożonymi częściami ciała, ratownik nie może poruszać "za niego".
4. Podawać gorące, słodkie napoje - najkorzystniej jest ogrzewać odmrożenia ciepłem własnego ciała.
5. Aby uniknąć zakażenia należy nałożyć jałowy opatrunek, gdy wytworzyły się pęcherze nie należy ich przekłuwać. Nie uciskać.
6. Nie rozcierać odmrożonych kończyn śniegiem (jak przedstawia się to w filmach).
7. Nie masować - to jest przyczyną utraty ciepła.
8. Nie podawać alkoholu, papierosów.
9. Poszkodowany z odmrożonymi nogami nie powinien chodzić, ponieważ wtedy mięśnie potrzebują więcej krwi, a przez skurczone naczynia ma ona utrudniony dopływ.
10. Można zastosować kąpiel o temperaturze 10oC w ciągu 30 min. ogrzać do 40oC.
Jak sie zabezpieczyć przed utratą ciepła?
W warunkach ekstremalnych, najważniejsze znaleźć suche i osłonięte od warunków atmosferycznych schronienie. Utrzymanie suchosci okrycia wierzchniego to połowa sukcesu. Powietrze jest doskonałym izolatorem, a więc ubieranie sie "na cebulkę" znacznie ułatwia utrzymanie ciepłoty ciała. Ważnym elementem są buty. Ja swoje buty "terenowe" nasączyłem łojem, który powoduje nieprzepuszczalność wody. Do tego długie, wełniane skarpety. W schronieniu jeżeli to tylko możliwe, należy zapewnić sobie żrodło ciepła, którym jest ogień. Nalezy jednak pamiętać ze temperatura wewnętrzna ciala rośnie znacznie wolniej niż temperatura skóry. Poparzenia nie zawsze są wynikliem wysokiej temperatury, duża róznica temperatur wywołuje ten sam efekt. Rozgrzewać trzeba sie powoli. Zdjąc mokre ubranie, woda przyspiesza ochładzanie organizmu o jakies 20 %, nakryć się czymś suchym, przy okazji wysuszyć to co mokre. Pamiętaj! Ważniejsze jest rozgrzanie "od wewnątrz" niż "od zewnątrz".Materiały wykorzystane : wikipedia
|
