|
Aby przybliżyć problem odwodnienia i przegrzania organizmu, należy zastanowić się jaką rolę w naszych organizmach spełnia woda. Otóż jest ona głównym składnikiem i może stanowic 45-75% masy ciała ( u dorosłego nieotyłego człowieka sięga 60%). W beztłuszczowej masie ciała u osób dorosłych jest stała i wynosi 75%, w poszczególnych tkankach może być różna- mięśnie 74-80% wody, płuca ok 80%, wątroba ok 68%, kości ok 25%. Największą zawartością wody charakteryzują się ciecze oraz płyny ustrojowe- zółć 86%, chłonka 98%, sok żołądkowy 97%, pot ok 99%.
Różne zawartości są wynikiem kilku czynników, min. płci , wieku jak też budową ciała. Ilość wody w organiźmie dorosłego osobnika winna być utrzymywana na stałym poziomie. W warunkach normalnych zapotrzebowanie na płyny sygnalizowane jest poprzez pragnienie. Straty wody mają charakter ciągły poprzez nerki oraz drogą pozanerkową, np. przez skórę, z kałem, z wydychanym powietrzem.
Najważniejszym regulatorem naszej gospodarki wodnej są nerki. Objętość wydalanego moczu jest regulowana przez wazopresynę - hormon antydiuretyczny (ADH), produkowany w tylnym płacie przysadki mózgowej. Zagęszczenie (wzrost osmolalnosci) płynu w przestrzeni zewnątrzkomórkowej stymuluje wydzielanie ADH, co powoduje wzrost resorpcji wody w kanalikach nerkowych i jej powrót do osocza.
W tej sytuacji nerki wytwarzają małe ilości zagęszczonego moczu. Inne bodźce, wpływające na wydzielanie wazopresyny, to min. zmniejszenie objętości osocza, stres, wysiłek fizyczny, wymioty, nikotyna. Wpływ wazopresyny na pracę nerek jest natychmiastowy, lecz krótkotrwały Rozcieńczenie osocza,
np. wypicie szklanki wody, wyczuwane przez osmoreceptory podwzgórza, powoduje zahamowanie wydzielania ADH i zwiększenie objętości moczu.
Działanie takie wykazują także kofeina i alkohol. Oprócz wazopresyny resorpcję wody w nerkach stymuluje układ reninowo-angiotensynowo-aldosteronowy, regulujący przede wszystkim wchłanianie zwrotne sodu. Równie ważną drogą wydalania wody są płuca.Wdychane powietrze ma mała wilgotność natomiast wydychane jest w dużej ilości nasycone wodą a to ze względu na obszerną powierzchnię kontaktu z krwią w pecherzykach płucnych. Co za tym idzie, jeśli dochodzi do hiperwentylacji z powodu aktywności fizycznej bądź wskutek podwyższonej temp.ciałaa takżeprzy mniejszym stężeniu tlenu w powietrzu (góry) tracimy znaczną ilość wody.W wyniku pocenia się w warunkach normalnych dorosła osoba traci 25-50 cm3wody na godzinę. Skutki niedoborów wody- przy niedostatecznie wyrównanych stratach wody w pierwszej kolejności dochodzi do zmniejszenia objętości osocza, wzrostu zawartego w nim sodu.Dochodzi do odwodnienia tzw. wewnątrzkomórkowego które objawia się: pragnieniem, suchością w jamie ustnej, rozdrażnieniem, bezsennością, zaczerwienieniem skóry, utratą apetytu, osłabieniem fizycznym, zaburzeniem koordynacji ruchów, zmniejszeniem ilości moczu. Mała diureza prowadzi do upośledzenia wydalania produktów przemiany materii mocznika , kreatyniny które powodują zatrucie organizmu. Może prowadzic również do kamicy nerkowej w wyniku zagęszczenia moczu. Ograniczone jest też wydalanie potu, co przy wysokiej temp otoczenia może być przyczyna przegrzania organizmu. Utrata wody ustrojowej w ilości ok 20% prowadzi do śmierci. Indywidualne zapotrzebowanie na wodę może rożnie się dość znacznie w zależności od: wieku, aktywności fizycznej, temperatury otoczenia i wilgotności powietrza. Zapotrzebowanie na wodę wyznaczane jest przez konieczność pokrycia strat obligatoryjnych i rozcieńczenia produktów metabolizmu wydalanych przez nerki.Minimalna ilość wody, jaka zabezpiecza te potrzeby i zapobiega występowaniu zmian patologicznych, szacowana jest na 800-1000 cm/dobę. Z kolei maksymalna jej ilość nie powinna przekraczać możliwości wydalniczych nerek. Przyjmuje się, ze osoba dorosła na każdy 1 kg masy ciała potrzebuje około 30 cm3 wody na dobę lub 1 cm3 wody na 1 kcal spożywanego pokarmu. Przy dużej aktywności fizycznej, związanej z wykonywaniem pracy zawodowej oraz uprawianiem sportu, a także przy zwiększonej temperaturze otoczenia lub przebywaniu na dużych wysokościach straty wody są większe niż normalnie, dlatego muszą być one uzupełniane przez odpowiednio zwiększoną podaż
płynów (często konieczne jest dodatkowe podanie elektrolitów).
Do stanów chorobowych, w których należy zwrocić uwagę na odpowiednią podaż płynów, zalicza się m in gorączkę, biegunkę, wymioty, zaburzenia pracy nerek oraz cukrzycę. Różnice w objawach pomiedzy przegrzaniem a udarem cieplnym
Przegrzanie - wyczerpanie cieplne
Objawy: zawroty głowy, rozkojarzenie, dreszcze, lepka ciepła skóra, mdłości, bóle głowy.
Udar cieplny- wysoka temp. ciała , sucha skóra, dezorientacja a nawet utrata przytomności.
W przypadku przegrzania należy dość szybko uzupelniać płyny ( z dodatkiem sodu czyli np soli kuchennej co powoduje szybsze wiązanie wody w komórkach), odpocząć w zacienionym, chłodnym miejscu do czasu aż zawroty głowy nie miną. Jeżeli zawroty głowy utrzymują się nadal, należy pozostawać w pozycji leżącej z uniesionymi nogami celem usprawnienia dopływu krwi do mózgu aż do momentu ustąpienia dolegliwości.
Dezorientacja sugeruje, a utrata przytomności oznacza udar cieplny.
Udar cieplny należy traktować jako bardzo poważny przypadek (bezwzględny stan zagrożenia życia), w którym konieczne jest szybkie chłodzenie organizmu poprzez kąpiel w zimnej wodzie lub jakąkolwiek inną dostępną metodą oraz bezwzględne jak najszybsze zasięgnięcie porady
lekarskiej!
Należy pamiętać, ze woda spożywana w napojach lub używana do przyrządzania potraw może być także źródłem niektórych składników mineralnych, np. wapnia, magnezu, jodu, fluoru i żelaza Udział składników mineralnych z wody pitnej w całkowitym ich spożyciu zależy od jakości wody,
wielkości jej spożycia oraz składu diety.
W aptekach dostępne są mieszanki nawadniające, które po rozpuszczeniu w wodzie podaje się do picia, aby wyrównać niedobory wody i soli mineralnych.
W warunkach ekstremalnych dla opóźnienia odwodnienia należy pić własny mocz.
Bez wody człowiek może przeżyć od 4 do maksymalnie 7 dni!
Odwodnienie, przegrzanie czy udar cieplny są dolegliwościami które mogą spotkać każdego człowieka. Podczas odwodnienia zawartość wody w ciele spada powodując obniżenie funkcjonalności organizmu. Bez wody człowiek potrafi przeżyć od 3 do 7 dni (w zależności od panujących warunków).
Objawy odwodnienia:
* brak energii
* skurcze i bóle mięśni
* suche, popękane usta
* obniżenie zdolności do wysiłku
* utrata elastyczności skóry
* nasilający się ból głowy
Pamiętaj, aby podczas treningu pić napoje sportowe. Spożywanie ich doda energii i zapobiegnie zmęczeniu, gdyż zawierają węglowodany.
Wyeliminuj napoje gazowane i te zawierające kofeinę.
Przegrzanie może powstać w wyniku przebywania w miejscu o dużym nasłonecznieniu, lub podczas intensywnego terminu.
Najważniejsze jest zachowanie spokoju. Jeżeli podejrzewasz u siebie przegrzanie pamiętaj aby wyrównać niedobór płynów ustrojowych. Poszukaj chłodniejszego i zaciemnionego miejsca i jeżeli jest to możliwe odpocznij w nim, dopóki zawroty głowy nie miną. Jeżeli jesteś w stanie wykonywać ćwiczenia, skup sie na (stretchingu) pomoże usprawnić krążenie i zapobiegnie omdleniu. Jeżeli ból głowy nie pozwala na wysiłek, odpoczywaj z nogami uniesionymi powyżej serca.
Udar cieplny następuje wskutek działania zbyt dużej temperatury i wilgotności, bądź z powodu wyczerpujących ćwiczeń, które uszkadzają mechanizmy regulujące ciepło w organizmie.
Objawy udaru:
* wysoka temperatura ciała
* zawroty głowy, nudności, wymioty
* sucha skóra
* szybki, płytki oddech
* ból głowy
Jeżeli jest to możliwe przenieś się do chłodniejszego pomieszczenia i skorzystaj z bezpośredniej pomocy lekarskiej. Nakładaj na czoło zimne okłady, zrób wszystko by temperatura ciała spadła. Pij dużo płynów, najlepiej słaby roztwór soli.
|
