Tradycje Chrześcijańskie i pogańskie a w szczególności tradycje i wierzenia celtyckie splatają się w jedno. Na przełomie dziejów chrześcijaństwo wchłonęło wiele świąt, tradycji, znaków i symboli ludów zamieszkujących na ziemiach które chrześcijaństwo opanowało.  Kim byli Celtowie? Jest grupa ludówi ndoeuropejskich wydzielona na podstawie kryteriów językowych. Za kolebkę przyszłych Celtów uważa się region kurhanów w południowych Niemczech, między Lasem Czeskim i Renem, zasiedlony w połowie II tysiąclecia p.n.e. przez tzw.Protoceltów, mających za sąsiadów Protoilirów. W latach między 1800 a 1600p.n.e. strefa kurhanów rozciąga się ku zachodowi, za Ren, obejmując Franche-Comte, Burgundię, Alzację i Lotaryngię.

W odkrytych na tych terenach kurhanowych grobach odkryto wyposażenie grobowe świadczące o wojowniczości zmarłych. Ta kultura archeologiczna epoki brązu była spokrewniona z kulturami środkowej Europy. Około 1000 r. p.n.e. nastąpiła w tej części Europy zmiana  obrządku pogrzebowego: zrezygnowano z usypywania kurhanów, pochówek szkieletowy zastąpił pochówek popielnicowy. W tej prowincji kulturowej, której część była  protoceltycka, od roku 800 p.n.e. rozprzestrzeniło się używanie nowego metalu,żelaza. Przodkowie Celtów, zamieszkujący obszar w widłach górnego Renu i Dunaju, znaleźli się pod wpływem ludności (Ilirów) kultury halsztackiej. Nowa kultura wczesnego okresu epoki żelaza szybko rozprzestrzeniła się w kierunku zachodnim, tworząc zespół zachodniohalsztacki. Na całym obszarze ponownie występują należące do arystokracji plemiennej kurhany, z bardzo bogatym wyposażeniem grobowym (groby np. koło Heuneburga i Asperg). W drugim okresie epoki żelaza, czyli okresie lateńskim (450 r. p.n.e. – pocz. n.e.) kulturowa dominacja Celtów osiągnęła apogeum. Kultura archeologiczna, która jest odzwierciedleniem osadnictwa Celtów i ich oddziaływania na inne ludy Europy,nazywana jest przez archeologów kulturą lateńską (od stanowiska archeologicznego La Tčne w Szwajcarii). Najwcześniejszy okres migracji dotyczykońca VII i VI wieku p.n.e. Celtowie powędrowali na zachód obejmując w pierwszej kolejności południe dzisiejszej Francji i Hiszpanię. W VI wieku p.n.e. zasiedlili cały obszar Francji. Dawniej uważano, że pod koniec VI wieku z terenu Francji Celtowie powędrowali na Wyspy Brytyjskie osiedlając się w Brytanii i Irlandii. Od lat 1960. archeolodzy brytyjscy zwracają jednak uwagę,że nie ma żadnych dowodów archeologicznych, które potwierdzałyby zajście takiej migracji, a rozprzestrzenienie się "stylu lateńskiego" na Wyspach Brytyjskich jest wynikiem kontaktów kulturowych, a nie przesunięć ludnościowych. W IV wieku p.n.e. Celtowie dotarli także na ziemie polskie.Pozostałości ich osadnictwa potwierdzają wykopaliska archeologiczne na terenie Śląska: w rejonie Góry Ślęży oraz na Płaskowyżu Głubczyckim i Małopolski, w okolicach Krakowa (Anartowie, Anarfracti – sprzymierzeńcy Anartów, górskie plemiona celtyckie pozostające w znacznej niezależności od Imperium rzymskiego).Odkryto też ślady ich bytności na terenach Kujaw. Archeolodzy twierdzą, ze w dorzeczu rzek Cisy, Dniestru, Bugu, a także Prypeci, Dniepru i na Krymie znaleziono ślady celtyckiego pochodzenia. Społeczeństwo celtyckie składało sięz trzech warstw (kapłańskiej, wojowników i rolników) pełniących różne funkcje.Najwyższym szacunkiem cieszyli się kapłani, wśród których wyodrębnić można trzygrupy: bardów – złożoną z poetów i śpiewaków, mających zadanie przekazywać tradycję historyczną wieszczów(celtyckie filid) – badaczy przyrody o sporymzasobie wiedzy o świecie i wykonawców obrzędów ofiarnych oraz druidów – najwyższych rangą kapłanów,posiadających wiedzę o ruchach gwiazd, świecie, ziemi i bogach. Studiujących przyrodę i filozofię moralną.

Druidzi rozstrzygali w sprawach spornych i posiadali niepodważalny autorytet w społeczeństwie. Nauki pobierali przez 20 lat a wiedzę przyswajali pamięciowo, jako zbyt ważną by powierzyć ją pismu, w formie utworów wierszowanych.[i] O druidach wiemy najmniej z całej historii Celtów.

To właśnie kapłani dbali o zachowanie tradycji,przestrzeganie terminów świąt i składania ofiar. W bardzo wczesnych czasach były to ofiary z ludzi, gdyż uważano że poświęcając jednego z członków społeczeństwa wszystkie złośliwości i nieszczęścia zsyłane przez bogów skupiąsię właśnie na tej osobie. Stąd właśnie pochodzi „czarna owca” w stadzie.  Objawia się to w jednym ze zwyczajów zachowanych do dzisiaj podczas święta Beltaine, obchodzonego przez NEO Druidów.Przygotowuje specjalne ciasteczka, sporządzone z jajek, mleka i owsa. Robione były ręcznie od początku do końca, nie mogły przy tym w żadnym momencie spotkać się z metalem. Jedno z ciasteczek jest poczerniane węglem i wymieszane z pozostałymi. Następnie umieszcza się je wszystkie w czapce i wyciąga po jednym.Ten kto trafi na czarne ciastko musi trzy razy przeskoczyć przez ognisko - jestto prawdopodobnie pozostałość po dawnych ofiarach z ludzi poświęcanych bogom.Podobne pochodzenie ma inny zwyczaj: podczas każdego święta wśród ognisk pojawiał się „głupiec”, którym był przebrany (najczęściej za kozła) mieszkaniec danej społeczności - wierzono, że to na nim skupi się całe możliwe nieszczęście, oszczędzając resztę ludzi (na tym właśnie - na zrzuceniu możliwego cierpienia na kogoś innego - polegała niegdyś istota ofiary).

Jak już wcześniej pisałem, wierzenia i symbole Celtów były związane z Ziemią iotaczającą ich przyrodą. Rok był podzielony na dwie części: zimową i letnią(ciemną i jasną) lecz dodatkowo podzielono każdą z nich na dwie częścirozdzielone dniami równonocy. To jest widoczne w celtyckim krzyżu czy w „Kole Roku”. Jak odmierzano czas? Najstarszym kalendarzem celtyckim był kalendarzksiężycowy. Składał się z 12 miesięcy – 7 miesięcy 30-to dniowych i 5 miesięcy29-cio dniowych. Pierwsze 15 dni należało do „jasnej” części miesiąca a resztado „ciemnej”. Pełnia księżyca w tym układzie przypadała na 7,8 i 9 dzieńmiesiąca. Celtowie uważali miesiące 30-to dniowe za miesiące szczęśliwe, ale iw miesiącach feralnych występowały dni dobre. Znów mamy do czynienia z doskonałym przeplataniem się przeciwności i uzupełnianiem się nawzajem. Doba zaczynała się w nocy, najprawdopodobniej na łatwość obserwacji zmian zachodzących na niebie oraz ze względu na księżyc. Z czasem –najprawdopodobniej pod wpływem Greków i Rzymian – przystosowano kalendarz księżycowy do słonecznego. Co 3 lata wydłużano rok o kolejny 30 – to dniowy miesiąc, któryw całości był feralny. Jednym z zabytków Celtów jest kalendarz z Coligny, który został odnaleziony we Francji, niedaleko Lyonu w 1897 roku razem z głową młodego mężczyzny wykonanej z brązu. Kalendarz był wygrawerowany na płycie zbrązu, obecnie zachowana w 73 kawałkach. Pierwotnie płyta miała wymiary 1,48 m długości i 0,9 m szerokości.[ii]Datuje się go na ok. koniec II w. (bazując na stylu pisarskim, łacińskich literach w języku Gaulish[iii]).Odrestaurowana płyta przedstawia 16 pionowych kolumn wraz z 62 miesiącami,określających okres 5 lat. Francuski archeolog J. Moward uważa został on wykonany przez Druidów chcących zachować tradycję mierzenia czasu w czasie wprowadzania kalendarza juliańskiego w cesarstwie rzymskim.

Najbliższym świętem celtyckim jest  Ostara –obchodzone 21 marca, związany z radosnym momentem zrównania dnia i nocy. Ostarawyznacza początek wiosny. Symboliczny moment kiedy dzień (światło) wygrywa znocą (ciemnością) jest początkiem okresu radości, płodności i rozmnażania się.Tradycyjnym symbolem tego dnia jest jajko, które symbolizuje odrodzenie i powstanie nowego życia. Zwyczajem praktykowanym tego dnia jest sadzenie ziaren,które tak samo jak jajko są symbolem odrodzenia. Nazwa"Ostara", podobnie jak angielska "Easter", pochodzi od imienia saksońskiej bogini Eostre. Jej świętymi zwierzętami były zające, jak wiadomo, płodne zwierzęta, podobnie jak króliki. Jaja zaś są symbolem nowegożycia. Tak jak Wielkanoc przypada na niedziele po pierwszej pełni księżyca powiosennym zrównaniu dnia z nocą, a więc na moment, kiedy Bogini jest w aspekcie Matki.

Czy wamto czegoś nie przypomina? A może Wielkanoc?

Wielkanoc (Pascha) - najstarsze i najważniejsześwięto chrześcijańskie (obok Bożego Narodzenia) upamiętniające śmierć krzyżowąi zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Poprzedzający ją tydzień, stanowiący okreswspominania najważniejszych dla wiary chrześcijańskiej wydarzeń, nazywany jestWielkim Tygodniem. Przez wieki spierano się, kiedy powinna być obchodzona.Podczas soboru nicejskiego w 325 roku ustalono, że będzie się ją obchodzić wpierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni Księżyca. Wielkanoc jest więcświętem ruchomym: może wypaść najwcześniej 22 marca, a najpóźniej 25 kwietnia.

Obydwa święta są świętami radosnymi,świętującymi zwycięstwo jasności nad ciemnością, życia nad śmiercią.

Celtowie i Chrześcijanie mają więcej wspólnego.Polskie święto Wszystkich świętych, Zaduszki, oraz święto świata zachodniego Halloween. Te święta to nic innego jak celtyckie  Samhain (czyli koniec lata, albo święto gasnącego słońca) było starym irlandzkim świętem, a zarazem nazwą pierwszego miesiąca celtyckiego roku. Był miesiącem, ogłaszającym nadejście czasów chłodu i ciemności. Samo święto trwało aż dziewięć dni jak żadne inne nie rozpalało tak wyobraźni Celtów, i tak już pełnej nadnaturalnych sił życia i śmierci. Jak wszystkie celtyckie święta, i to było obchodzona na trzech płaszczyznach. Na poziomie materialnym był to czas na przygotowywanie zapasów na nadchodzącą zimę, gromadzenie ludzi i bydła rozproszonego po wzgórzach i dolinach, czas powrotu do zimowych osad a także najlepszy okres na wzmocnienie nadszarpniętych więzów rodzinnych i towarzyskich. Ten aspekt święta był bardzo praktyczny i potrzebny, nawiązywał do celtyckiej filozofii religijnej, mówiącej o tym, że wszyscy są częścią wielkiego ducha klanowego, przywoływanego właśnie w tej porze roku. Bycie samotnym lub opuszczonym w tym dniu oznaczało wystawienie duszy na zagubienie w bezładnych Zaświatach. Dzisiaj istota tej części święta zatraciła swe znaczenie dla większości potomków starożytnych Celtów. Na ten aspekt należy spojrzeć z punktu widzenia członków szczepu dla których zły sezon znaczył długi okres głodu, ciężką zimę, której wielu z nich może nie przetrwać.

Z drugiej strony był to czas wewnętrznego skupienia dla ludzi. Dla tej wojowniczej rasy śmierć nigdy nie oddalała się zanadto, nie była takim tragicznym wydarzeniem, jakim jest dzisiaj. To co było bardzo ważne dla tych ludzi to śmierć z honorem i życie w pamięci klanu i bycie wspominanym na wielkim święcie Fleadh nan Mairbh(święto zmarłych), które odbywało się w wigilię Samhain. Był to najbardziejmagiczny dzień w roku, w tym dniu śmierć nie istniała. Podczas nocy, wielka tarcza Skathach ochraniająca świat żywych zostawała opuszczana,pozwalając aby zanikła bariera pomiędzy dwoma światami i żeby siły chaosu wtargnęły do naszej rzeczywistości. Nawet dzisiaj słyszy się opowieści o tym jak nagle rzeczy, bydło i inwentarz domowy przemieszczają się z pola na poleczy też jak „coś” próbuje rozbić okna w domach. Wtedy duchy zmarłych i tych członków klanu, którzy się jeszcze nie urodzili spacerowali swobodnie pomiędzy żyjącymi. Na ich cześć były przygotowywane jedzenie i rozrywka. W ten sposób klan był jednocześnie przeszłością, teraźniejszością i przyszłością. 

I na końcu, trzeci poziom kosmicznego święta, wschód Plejad, zimowych gwiazd, ogłaszał przewagę nocy nad dniem,ciemnej połowy natury rządzonej przez rzeczywistości księżyca. W ciągu trzech dni poprzedzających miesiąc Samhain, Lug - Bóg Słońce, okaleczony w Lughnassadh(inne z ważnych celtyckich świąt) umiera z rąk Księżyca, swojego drugiego wcielenia, które jest Panem Anarchii. Lugh przechodzi przez granice światów pierwszego dnia Samhain. Nowy bóg jest skąpym władcą, pomimo, że świeci jasnona zimowym niebie, nie daje ziemi ani trochę swego ciepła. Nie potrafi ocieplićpółnocnego wiatru, który jest oddechem Staruchy, Cailleach Bheare.Widzimy w tym odwieczną walkę pomiędzy światłem i ciemnością, siłami wzrostu izagłady, życia i śmierci, ale nigdy dobra i zła. Pomiędzy tymi dwoma istotami,Słońcem i Księżycem leży porządek wszechrzeczy, który stanowi oparcie dlacałego życia w naszym świecie. Cykliczna harmonia dominacji każdej ze stronoznacza, że ani życie ani śmierć nie może dzierżyć trwałej władzy nad światem.(zobacz przypis)

Jeszcze jednym nakładającym się świętem to Święto Ofiarowania Pańskiego obchodzone 2lutego (Dawna nazwa Matki Boskiej Gromnicznej). Święto upamiętniające ofiarowanie Jezusa Chrystusa w świątyni Jerozolimskiej. Prawo Mojżeszowen akazywało by każdy pierworodny chłopiec był ofiarowany w świątyni. Był to gestwyłącznie symboliczny i nie wiązał się z na przykład z przyjęciem posługi kapłańskiej. Wspólnie ze świętem Świętej Brygidy nakładają się na celtyckie Imbolc.

W celtyckim kalendarzu, święto Imbolc(albo rzadziej Oimelc) obchodzi się 1 lutego, i poswięcone jest Brigidh(Brigid or Bride), bogini która w poźniejszych czasach stała się chrześcijańską świętą. Obchodzone jest kiedy zima, której uosobieniem jest stara kobieta Cailleach,musi ustąpić miejsca pani wiosny, Bigidh - świeżość wzrasta w siłę każdego dnia wraz ze słońcem święcącym coraz wyżej i wyżej, pokrywając ziemię na powrótzielenią, ("triumfująca bogini") - córka Dagdy i żona Bresa. Miała troje dzieci z Tuireannem: Creidhne,Luchtaine i Giobhniu. Niektóre jej tytuły to:

"Ogień Inspiracji" - patronka poezji

"Ogień Paleniska" - patronka uzdrowicieli,bogini płodności

"Ogień Kuźni"" - patronka kowali,rzemieślników i wojowników

Była też boginią-patronką druidów i boginią ŚwiętegoOgnia z Kildare. W Innym Świecie, miała sad jabłoniowy. Podróżowały do niegopszczoły, aby pozyskać magiczny nektar. Kojarzono go z Avalonem.

Św. Brygida urodziła się w rodziniepogańskiej, jako mała dziewczynka zajmowała się wypasem owiec i bydła i pracą wpolu. Według tradycji plotła małe krzyżyki ze słomy, które do dziś są bardzopopularne w Irlandii. Brygida jest najpopularniejszą, po świętym Patryku,irlandzką świętą, uznawana obok niego za patronkę Irlandii i szczególnąopiekunkę prac na roli. Bardzo liczne są w Irlandii kościoły pod jej wezwaniem.Jest również patronką i opiekunką wyrobów mlecznych, w wigilię jej święta,czyli 31 stycznia wystawiano wg irlandzkiej tradycji chleb i mleko a dom byłuprzątnięty i przygotowany jak na przyjęcie gościa. Wierzono bowiem, że Świętaodwiedza gospodarstwa domowe. Zaś w spiżarni obok garnców z mlekiem przez całyrok stawiano małe krzyżyki ze słomy, które miały uchronić mleko przedzłośliwymi chochlikami spijającymi śmietankę. Przedstawiana jest zwykle wbiałym zakonnym habicie i czarnym welonie brygidkowskim z płomieniem nad głowąoraz świecą w dłoniach (m.in. witraż z XIII-XIV wieku w katedrze w Strasburgu).

Przeplatanie się zwyczajów, terminów świąt, czy symboli, zbieżność okresów, znacznie przyspieszyła proces asymilacji Celtów z Chrześcijanizmem i ...... odwrotnie.